Psikoloji mi PDR mi?

Psikoloji bölümü mü, yoksa Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik bölümü mü? Aralarındaki farklar nelerdir, iş bulma olanakları nasıldır? Ülkemizde dört yıllık psikoloji bölümü mezunu “psikolog” unvanı alır.

Psikolog nedir, ne iş yapar?

Ülkemizde edebiyat, fen edebiyat ve sosyal bilimler fakültelerinin psikoloji bölümlerinden mezun olanlar “psikolog” unvanı alır. Ancak bu fakültelerde öğrencilere klinik sorunları (ruhsal hastalığı) olan kişilerin tanı ve tedavisiyle ilgili eğitim verilmemektedir. Her ne kadar ülkemizde psikolog unvanı alanlar hastanelere psikolog olarak atanabiliyor olsa da, psikologlar üniversiteden mezun olduklarında kendi başlarına sağlık kurumlarında psikolojik sorunlara müdahale edememektedir; bunun nedeni 1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’dur.

Ülkemizde ruhsal sağlık alanında sistemli eğitim, üniversitelerin sağlık bilimleri ve sosyal bilimler enstitülerindeki klinik psikoloji lisansüstü programlarında verilmektedir. Başka bir deyişle, sağlık kurumlarında psikolojik sorunları olanlara yardımda bulunabilme bilgi ve becerisine sahip olabilmek için psikologların ya da psikolojik danışmanların klinik psikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora eğitimini tamamlaması ve “klinik psikolog” unvanı alması gerekmektedir.

Psikolojinin klinik psikoloji dışında Amerikan Psikoloji Derneği’ne (APA) göre 54 alt disiplini vardır: sosyal psikoloji, endüstri ve örgüt psikolojisi, gelişim psikolojisi, okul psikolojisi, kişilik psikolojisi, spor psikolojisi, bilişsel psikoloji, danışmanlık psikolojisi, yetişkinlik ve yaşlılık psikolojisi gibi. Psikologlar sağlık alanı dışında bu alanlarda da bağımsız olarak çalışabilir. Ülkemizde psikologlar neredeyse insanın olduğu her alanda iş bulabilir: hastane, bakanlıklar, adliye, emniyet, askeriye, işletmeler, okullar ya da kendi özel muayenehanelerinde. Ancak son yıllarda psikoloji bölümü kontenjanları çok fazla artırıldığından çok fazla mezun verilmektedir. Bu nedenle psikoloji bölümünü seçecek adayların, girişken bir kişilik özelliğine sahip olup olmadıklarını, özellikle iş bulabilme açısından, değerlendirmesi önemlidir.

Psikolojik danışman ve rehber öğretmen

Ülkemizde eğitim fakültelerinin dört yıllık mezunlarına psikolojik danışman ve rehber öğretmen unvanı verilir.

Psikolojik danışma, kişinin kendini anlaması, farkındalık kazanması, problemlerini tanımlaması ve çözüm yolları üretmesi, kararlar alması, kapasitesini geliştirmesi, çevresiyle uyumlu ve sağlıklı bir iletişim halinde olması ve kendini geliştirmesi için uzman kişilerce verilen profesyonel bir yardım sürecidir. Danışan ile danışman arasında, danışanın çevresiyle daha etkili davranışlar geliştirmesini sağlayacak yönde gerçekleştirilen, karşılıklı bir etkileşim süreci olarak da tanımlanabilir.

Psikolojik danışmanların hizmet verdiği kişiler hasta değil, danışandır. Psikolojik danışmanlar okulda ve hayatta uyum güçlüğü gösteren öğrencilerle ve aileleriyle görüşür, bireysel ve grup danışmaları yapar, testler uygular ve sorunların kaynağını ortaya çıkarmaya çalışır. Birey ve öğrencilerin kişilik, yetenek ve ilgilerine uygun programlara yönelmelerine yardımcı olur.

Ülkemizde eğitim fakültelerinin Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik (PDR) bölümünden mezun olanlar psikolojik danışman, rehber öğretmen ve pedagog olmak üzere üç ayrı kadroda görev yapabilir. Müfredatlarının yüzde 70’i psikoloji programıyla ortaktır; buna ek olarak psikolojik danışmanlık ağırlıklı bir eğitim alırlar. PDR mezunları da okullarda, adliyede, emniyette ve çeşitli bakanlık birimlerinde psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmeti verir. Ülkemizde hem PDR hem psikoloji mezunları, klinik psikoloji alanında yüksek lisans yapmadıkça hastanelerde klinik psikolog olarak atanamaz. Son yıllarda PDR bölümü mezunlarının sayısı arttığından devlete atanma da önceki yıllara göre daha zor hale gelmiştir.

PDR mi psikoloji mi seçmeli?

Eğer çok fazla girişimci bir kişiliğiniz yoksa ve puanınız yetiyorsa, psikoloji bölümü yerine PDR bölümünü seçmeniz daha uygun olabilir. Risk alma düzeyiniz düşükse, temkinli bir kişiliğiniz varsa ve dışarıdaki olaylar sizi çabuk etkiliyorsa, yine psikoloji yerine PDR’yi düşünmenizi tavsiye ederim.

Bu mesleklere uygun muyum? Hangi yetenek ve ilgilere sahip olmalıyım?

Aşağıdaki yetenek ve ilgilerden çoğuna sahip olduğunuzu düşünüyorsanız ya da bunların içerdiği görev ve etkinlikleri hızlı öğrenip yapmaktan zevk alıyorsanız, psikolog ya da psikolojik danışmanlık mesleği size uygun olabilir.

Öne çıkan yetenekler: aktif dinleme, sosyal perspektif alma, karmaşık problem çözme, eleştirel düşünme, aktif öğrenme, okuduğunu anlama, sosyal yardım, yargı ve karar verme, ikna, sözlü anlama ve anlatım, yazılı anlama, konuşma açıklığı, tümdengelimli ve tümevarımsal akıl yürütme, problem duyarlılığı, gözlem, fikir akıcılığı, özgünlük ve bilişsel esneklik.

Üç önemli ilgi alanı öne çıkar: araştırmacı ilgi (fikirlerle çalışmayı ve kapsamlı düşünmeyi içerir), sosyal ilgi (insanlarla çalışmayı, onlarla iletişim kurmayı ve başkalarına yardım etmeyi içerir) ve sanatsal ilgi (genellikle kendini ifade etmeyi gerektirir ve net bir kurallar dizisine uymadan yapılabilir).