Açılmayan Bavul: Bilmek Neden Yetmiyor?

Bir konuşmadan önce ne söyleyeceğinizi biliyorsunuz. Bu kez kendinizi anlatacak, istemediğiniz şeyi kabul etmeyeceksiniz. Fakat karşınızdakinin sesi değiştiğinde hazırladığınız cümleler kayboluyor. Ağzınızdan yine “Tamam” çıkıyor. Sonra kendinize kızıyorsunuz: Bütün bunların farkındayken neden yine aynı şeyi yaptım?

Psikoterapist Dr. Hüseyin Doğan’ın Açılmayan Bavul kitabı, bu tanıdık aralığa bakıyor: Kendimiz hakkında bildiklerimizle hayatımızda değiştirebildiklerimiz arasındaki aralığa.

Bildiğiniz bir şeyi yaşamak neden zor olabilir?

Kitaptaki Hasan, insanların birbirini duymasına yardım eden bir terapist. Görüşme odasında iki kardeşi birbirine yaklaştıracak soruyu bulabiliyor. Evine döndüğünde ise eşine aynı soruyu soramıyor. Duyguları ifade etmek üzerine okuduğu satırın altını tekrar tekrar çiziyor; konuşmayı erteliyor.

Bu sahnede birçok okurun kendini bulabileceği bir çelişki var. İnsan yaşadıklarını açıklayabilir, nereden geldiğini anlayabilir, hatta başkasına yol gösterebilir. Kendi ihtiyacını söylemesi gerektiğinde ise susabilir. Açılmayan Bavul, bilmenin davranışa dönüşemediği bu anları hikâyenin içine yerleştiriyor.

Başkalarını duyarken kendi sesimizi kaybetmek

Bir Yolcu’nun kapalı bavuluyla başlayan yolculuğuna Elif, Hasan, Murat ve Zeynep’in hayatları eşlik ediyor. Dört kurmaca karakterin gündelik ilişkilerinde benzer sorular beliriyor: Ne istiyorum? Ne hissediyorum? Karşımdaki memnun olmadığında kendi kararımda kalabiliyor muyum?

Zeynep, eşinin yüzünü okuyarak akşamın nasıl geçeceğini anlamaya çalışıyor. Kendisine ne istediği sorulduğunda cevap bulmakta zorlanıyor. Murat herkese yetişirken oğluyla geçireceği zamanı erteliyor. Elif mesleğinde rahatça itiraz edebildiği hâlde annesiyle konuşurken küçülüyor.

Kitap, hayır diyememe, onay ihtiyacı, bastırılmış öfke ve duygusal ihmal gibi konuları bu küçük anların içinde anlatıyor. Çocukken ilişkileri korumaya yarayan davranışların yetişkinlikte nasıl devam ettiğini; kişinin kendi isteğini, duygusunu ve sınırını duymasının neden zorlaşabildiğini düşündürüyor.

Kendimize bakmanın zor tarafı

Hikâye ilerledikçe karakterler, kendilerine yapılanların yanında kendi yaptıklarıyla da karşılaşıyor. Elif, annesiyle ilişkisinde yaşadığı baskının benzerini başka birine taşıdığını fark ediyor. Murat, çocukken babasından duyduğu sözü kendi oğluna söylerken yakalıyor kendini.

Açılmayan Bavul’un önemli sorularından biri burada beliriyor: Geçmişte öğrendiğim şeyi bugün hangi davranışımla sürdürüyorum?

Bu soru, kişinin kendisine yönelttiği suçlamayı artırmak için sorulmuyor. Bir sonraki karşılaşmada farklı davranabileceği yeri görünür kılıyor. Bazen bu, söylenmiş bir sözün ardından geri dönüp haksızlık yaptığını kabul etmek kadar küçük ve zor bir adım.

Değişimin gündelik hayattaki karşılığı

Kitapta değişim, bütün korkuların ve suçluluk duygusunun kaybolduğu bir sonla anlatılmıyor. Karakterler tereddüt ediyor, eski davranışlarına dönüyor, bazen ilerleyemiyor. Bir ihtiyacı dile getirmek ya da alışılmış cevabı vermeden önce durabilmek zaman alıyor.

Bölümlerin çoğunun sonunda bulunan “Eşik”ler, okuru bu anları kendi hayatında düşünmeye çağırıyor. Kitabın sonundaki “Psikolojik Rehber” hikâyede karşılaşılan konuları açarken “Ne Zaman, Kime?” bölümü profesyonel destek arayışına yer veriyor.

Terapiye başlamayı düşünüyor, fakat ne anlatacağınızı bilmiyorsanız, bir sahnede kendinizi tanımak konuşmak istediğiniz konuyu bulmanıza yardımcı olabilir. Bir terapistle görüşmeye götürmek istediğiniz cümle bazen çok sadedir: “Neden böyle yaptığımı anlıyorum, ama başka türlü davranamıyorum.”

Açılmayan Bavul, tam da bu cümlenin içinde kalıp neler olduğunu merak eden okura sesleniyor.