Kişilik Bozukluğu Tedavisi

Kişilik Bozuklukları ve Tedavisi

Kişilik bozuklukları, uzun dönemli, şiddetli ve dirençli düşünce ve davranış kalıplarıyla karakterize olmuş zihinsel bozukluklar sınıfıdır. Kişilik bozukluğu olan kişiler gerçekleri çok farklı algılar ve sorunun kendi bakış açısında olduğunu fark edemez. Bu durum iş, ilişki, sosyal yaşam ve günlük en basit işlerde bile etkili olabilir.

Kişilik bozukluğu olduğu bilinen veya şüphelenilen kişide ilk dikkat edilmesi gereken husus kişinin çocukluğudur. Çünkü yetişkinlikte kişilik bozukluğu yaşayanlar genelde çocuklukta türlü travmalara maruz kalmıştır. Bilinçaltına işleyen bu travmalar büyüdüklerinde farklı bir kişilik geliştirmelerine, dolayısıyla kişilik bozukluklarının ortaya çıkmasına neden olabilir.

Sık Görülen Kişilik Bozukluğu Türleri

Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Davranış, düşünce, duygulanım, konuşma ve görünümde birçok gariplik ve tuhaflık görülür. Alınganlık, olağandışı yaşantılar, kuşkuculuk ve acayip düşünce biçimi belirgindir. Toplumda yaklaşık yüzde 3 oranında görülür, şizofreniye dönüşmesi olasıdır. Tedavide ilaç ve psikoterapi birlikte kullanılır.

Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Başkalarına hak tanımayan uyumsuz davranışların olduğu kişilik yapısıdır. Suç işleme eğilimi, sürekli yalan söyleme, dürtüsellik, kavgacılık, sorumsuzluk ve vicdan azabı çekmeme temel bulgulardır. Genellikle 18 yaşından sonra oluşur, 30’lu yaşlardan sonra kendiliğinden düzelme görülebilir. Tedavisi zordur, madde bağımlılığı riski yüksektir.

Borderline (Sınır) Kişilik Bozukluğu

Ayrışma ve bireyselleşme sorunları, duygulanımı denetleme güçlükleri ve yoğun kişisel bağlılıklar temelde görülür. Terk edilmeye karşı aşırı korku, hep hiç yasasıyla davranma, kimlik karmaşası, kendine zarar verici davranışlar, sürekli boşluk hissi ve öfke patlamaları görülür. Kadınlarda daha sıktır ve genelde annede de bu bozukluk bulunur. Psikoterapi temel tedavi şeklidir, ek olarak ilaç tedavisi de kullanılabilir.

Histrionik Kişilik Bozukluğu

Dramatik, duygusal ve etkileyici davranış kalıplarının olduğu bozukluktur. İlgi odağı olma beklentisi, baştan çıkarıcı davranma, fiziksel görünüme aşırı dikkat ve insanları kullanma ön plandadır. Kadınlarda daha yaygındır. Baştan çıkarıcı özelliğe karşın cinsellikten korkma temel bulgudur. Psikoterapi temel tedavi şeklidir.

Narsistik Kişilik Bozukluğu

Kendini beğenme ve öz saygı ile aşırı ilgilenmenin olduğu bozukluktur. Üstünlük duygusu, beğenilme gereksinimi, kendini karşısındakinin yerine koyamama ve küstahlık temel belirtilerdir. Temelinde genellikle anne ile yaşanan çatışmalar yatar. Tedavisi zordur, psikoterapi kullanılır.

Çekingen (Kaçıngan) Kişilik Bozukluğu

Çekingen ve utangaç kişilik yapısı belirgindir. Kaçınganlık, yakın ilişkiler kuramama, eleştirilmeye aşırı duyarlılık ve sosyal etkinliklere katılmama temel belirtilerdir. Ana baba eleştirilerinin etkisi büyüktür. Psikoterapi, özellikle grup terapisi tedavide kullanılır. Yaygın olmayan durumlarda sosyal fobi tanısıyla da tedavi edilebilir.

Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Bağımlı ve boyun eğen kişilik yapısı belirgindir. Başkalarından öğüt ve destek alma ihtiyacı, sorumluluk alamama, muhalefet edememe ve tek başına kalamama temel bulgulardır. Kadınlarda sıktır, temelinde ayrılık kaygısı bulunur. Psikoterapi tedavide kullanılır.

Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Mükemmelliyetçilik ve esnek olamama belirgindir. Ayrıntılar üzerinde aşırı uğraşma, işin bitirilmesini zorlaştıran mükemmelcilik, eskimiş veya değersiz şeyleri saklama, cimrilik ve katılık hakimdir. Erkeklerde daha yaygındır, ailesel geçiş olasılığı vardır. İlaç ve psikoterapi birlikte kullanılır.

Pasif Agresif Kişilik Bozukluğu

Gizli şekilde bilerek engelleyici, erteleyici, inatçı ve yetersiz olmayla belirgin bozukluktur. Pasif direnç, somurtkanlık, otoriteye karşı çıkma ve şanssızlıktan yakınma temel bulgulardır. Psikoterapi yararlıdır.

Depresif Kişilik Bozukluğu

Karamsar, zevk alamayan, özgüvensiz ve kronik olarak mutsuz kişilerdir. Keder, mutsuzluk, kendini küçük görme ve kötümserlik temel belirtilerdir. Erken dönemde yaşanan ana baba kaybı veya yetersizliği temelde yatan sorundur. İlaç ve psikoterapi yararlıdır.

Sadistik Kişilik Bozukluğu

İlişkilerde acımasız veya küçük düşürücü davranış hakimdir, adli olgularda yaygındır. Sıklıkla geçmişte ana baba tarafından kötüye kullanım öyküsü bulunur.

Kendine Zarar Verici (Yenilgin) Kişilik Bozukluğu

Kişiler yaşamlarını kötü sonuçlara yönlendirir, yardımı veya iyi sonuçları reddeder ve iyi sonuçlara doyumsuz yanıt verir.

Tedavi Yaklaşımı

Kişilik bozukluklarında tedavi, bozukluğun türüne göre şekillenir ve çoğunlukla psikoterapi merkezlidir. Gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisi ile desteklenir. Kişiye özelleştirilmiş, güvenilir ve tarafsız bir yaklaşımla yürütülen terapi süreci, kişinin kendi bakış açısının farkına varmasına ve daha işlevsel bir yaşam kurmasına destek olur.