Sağlıklı Beslenmek Sizi Öldürebilir: Ortoreksiya Nevrozu

Eğer sürekli olarak ne yiyeceğinizi planlıyorsanız, sağlıklı beslenmeyi hayatınızın odak noktası yaptıysanız, çoğu yiyeceğin sağlıksız olduğunu düşünüyorsanız, marketten aldığınız gıda ürünlerinin içindeki katkı maddelerini aşırı titizlikle inceliyorsanız ve sürekli olarak daha sağlıklı nasıl beslenebilirim diye araştırma yapıyorsanız, çağımızın yeni hastalığı olan sağlıklı beslenme hastalığına, yani ortoreksiya nevrozuna yakalanmış olabilirsiniz.

Ortoreksiya nedir?

Kadınlarda erkeklere göre iki kat fazla görülen bu rahatsızlık, adını Yunanca “ortho” (doğru) ve “oreksia” (iştah) kelimelerinden alır ve “doğru beslenme” anlamına gelir. Ortoreksiya, yeme bozukluğu ile obsesif kompulsif bozukluk arasında bir spektrumda yer alan zihinsel bir bozukluktur. Bu sorun, sağlıksız olduğu düşünülen yiyeceklerden kaçınmakla başlayıp aşırı şekilde sağlıklı beslenmeye yoğunlaşmayla devam eder.

Bu kişiler yemeğin lezzetine değil aşırı şekilde sağlıklı olup olmadığına odaklanır ve bu seçicilik bir süre sonra takıntıya dönüşür. Genel olarak eğitimli, orta ve üst düzey sosyoekonomik statüdeki insanlarda ortaya çıkar. Kişi her yediğinin kalorisini ve katkı maddesini hesaplamaya, organik olup olmadığını kontrol etmeye, lezzeti tamamen göz ardı edip yalnızca sağlıklı olup olmadığına odaklanmaya başlar. Ancak “doğru beslenme” ve doğal olan her şeyin sağlıklı olduğu inancı, kişiyi giderek hem psikolojik hem fizyolojik bir yanlışa götürür.

Psikolojik olarak kişi yemek yemeye oturduğunda sağlıklı beslenme takıntısı yüzünden iştahı kesilir, yoğun kaygı yaşar ve bu kaygıyı azaltmak için aşırı sağlıklı beslenme davranışını sürdürür. Ancak bu zihinsel bozukluk yalnızca kişinin kendi durumuna değil, diğer insanlarla olan ilişkilerine de zarar vermeye başlar. Bu kişilerle aynı sofrayı paylaşanlar sağlıklı beslenmeden başka bir şey konuşamaz hale gelir ve bu kişiler giderek yalnızlaşarak izole bir yaşam sürmeye başlar.

Bunun yanı sıra, kişi tek tip beslenmeye doğru sürüklendikçe bu takıntılar böbrek bozuklukları, kalp sorunları, nefes alma güçlüğü ve organ yetmezliği ile sonuçlanabilecek şekilde fiziksel sağlığa da zarar vermeye başlar.

Nasıl gelişir?

Yaşamlarının bir noktasında birçok kişi daha sağlıklı beslenmeye karar verir. Bu kararın arkasında sevdikleri insanları sağlık gerekçeleriyle erken kaybetmeleri, sağlıklı beslenme konusunda titiz bir ebeveynin varlığı ya da ailede görülen kanser vakaları etkili olabilir. Bazı insanlar sağlıklı beslenmeyi fiziksel saflığa ve hatta manevi saflığa ulaşmanın bir aracı olarak görür. Bu kişi için sağlıklı beslenme öylesine önemli hale gelebilir ki tek bir bisküvi parçası yemek bile büyük bir başarısızlık olarak görülür. Bunun sonucunda kişi bu küçük hatasını telafi etmek için kendini daha fazla gıdadan uzak tutarken, diyetini daha katı kurallarla uygularken bir tür kendini cezalandırma sürecine girer.

Ortoreksiklerin doğal ya da organik olarak kabul etmedikleri yiyecekleri yeme dürtüsü yaşadıkları, ancak beraberinde gelen suçluluk, endişe ve rahatsız edici uyarılmanın bu dürtüye teslim olmalarını engellediği gözlenmiştir. Kaygıyı kontrol altına almak için kişi yediği yiyecekleri giderek sınırlandırmaya başlar. Bu davranış kaygıyı geçici olarak azaltır, ancak döngü devam ettikçe her seferinde daha fazla gıda daha hızlı bir şekilde yasaklanır ve bu da yaşamı tehdit edici kötü beslenme durumlarının gelişmesi olasılığını artırır. Zamanla belirli marketlerden, restoranlardan ve yiyecek markalarından uzak durma ihtiyacı hissedilir; bazı kişiler kendi tavuğunu, yumurtasını ya da sütünü elde etmek için kendi çiftliğini kurma planlarına kadar meşgul olabilir.

Ortoreksisi olan bir kişi sağlıklı beslenme uğraşına o kadar çok zaman harcamaya başlar ki bu durum sosyal olarak yalıtılmış olmasına yol açabilir. Sosyal destekten mahrum kalan kişinin, strese ya da zorluğa karşı tampon görevi gören bu dayanağı zayıfladığı için hastalıklarla baş etmesi de zorlaşır.

Ortak özellikler ve tedavi

Yapılan çalışmalar, ortoreksisi olan kişilerin bazı ortak özelliklere sahip olduğunu göstermektedir: mükemmeliyetçilik, yüksek düzeyde kaygı, başarıya odaklılık ve yüksek öz disiplin.

Bu zihinsel bozukluğun tedavisi, sağlıklı olma, yiyecekler ve benlik saygısı hakkındaki olumsuz düşünceleri ele almayı ve kişinin yaşamındaki psikososyal zorluklarla baş etmeyi kolaylaştırmayı amaçlayan bilişsel davranışçı psikoterapi sürecini gerektirir.

Temel olarak, sağlıklı beslenme gereksiniminiz günlük yaşamdaki ve sosyal ilişkilerinizdeki işlevselliğinizi etkileyecek kadar aşırı bir zihinsel ve davranışsal uğraşı haline geldiyse ve bu süreç katı diyetler ile bazı gıdalardan sürekli kaçınarak bir tür kendini cezalandırmayla sonuçlanıyorsa, sağlıklı beslenme takıntınız tehlikeli bir sorun haline gelmeden bir psikologdan yardım almanızı öneririm.