Sosyal Kaygı ve Sosyal Fobi Tedavisi

Sosyal Fobi Nedir?

Sosyal fobi, diğer adıyla sosyal kaygı, bireyin başkaları tarafından yargılanabileceği ya da değerlendirilebileceği kaygısını taşıdığı toplumsal ortamlarda mahcup ya da rezil olma düşüncesi ve bu konuda belirgin, sürekli bir korkunun eşlik ettiği bir kaygı bozukluğudur. Kişiler başkalarıyla etkileşim kurmayı gerektiren ya da bir eylemi başkalarının yanında yapmayı gerektiren durumlardan korkar ve bunlardan olabildiğince kaçınmaya çalışır.

Ellerinin ya da seslerinin titrediğinin fark edileceği kaygısıyla topluluk önünde konuşmaktan çekinebilir, ya da düzgün konuşamıyor gibi görünmekten korktukları için karşılıklı sohbette aşırı kaygı duyabilirler. Sıklıkla rahatsızlık verilen sosyal durumlar arasında topluluk önünde konuşma, yeni insanlarla tanışma, sosyal ortamlar (düğün, eğlence, parti, cenaze gibi), karşı cinsle tanışma girişimi, topluluk içinde yemek yeme, otorite sahibi kişilerle konuşma ve başkalarının fikrine karşı çıkma sayılabilir.

Sosyal fobisi olan kişiler, davranışları yüzünden başkalarının kendileri hakkında olumsuz düşünceler geliştireceğine inanır; terleme, titreme, yüz kızarması gibi kaygı belirtilerinin fark edileceğinden endişe eder. Sosyal fobikler genellikle rahatsız oldukları ortam ve durumlardan kaçınmaya çalışır. Bunu yapamadıklarında son derece kaygılı ve utanmış hissederler; bu kaçınma çabası zaman zaman panik ataklara da yol açabilir.

Tanı ölçütü olarak, tanımadık insanlarla karşılaşılan ya da başkalarının gözlemine açık bir ya da birden fazla toplumsal durumdan belirgin ve sürekli korku duyulması aranır: kişi küçük duruma düşeceği ya da utanç duyacağı şekilde davranacağından korkar veya buna uygun kaygı belirtileri gösterir.

Belirtiler

Fiziksel belirtiler

• Kalp atışının hızlanması
• Karın ağrısı ve mide bulantısı
• Nefes darlığı
• Yüz kızarması
• Kas gerginliği
• Titreme
• Ağız kuruluğu

Düşünsel belirtiler

• “Güçsüzüm, yetersiz bir insanım”
• “Çirkinim, kimse beni beğenmiyor”
• “Sevilmeye layık değilim, kusursuz olmalıyım”
• “Hata yapma hakkım yok”
• “Herkes hatalarımı ve kaygılarımı fark ediyor”
• “Herkesin beğenisini kazanmalıyım”

Davranışsal belirtiler

• Sosyal ortamda telefonla görüşmekten çekinme
• Grup aktivitelerine katılmaktan çekinme
• Kalabalık içinde yemek yemekten kaçınma
• Kalabalık içinde bir şeyler içmekten kaçınma
• Otorite figürüyle (patron, müdür) konuşurken aşırı heyecanlanma
• Toplum önünde konuşmaktan kaçınma
• Bir yabancıyla telefonda veya yüz yüze konuşurken aşırı heyecanlanma
• Birilerinin bulunduğu bir odaya girmekten çekinme
• İlgi odağı olmaktan korkma
• Hazırlanılan bir konuda sunum yaparken aşırı heyecanlanma
• İyi tanınmayan bir kişiye katılınmayan bir görüş söyleyememe
• İyi tanınmayan birinin gözlerinin içine bakamama

Tedavi Yaklaşımı

Bilişsel davranışçı terapi uygulamasıyla danışanın düşüncelerini daha akılcı bir yere yönlendirmek ve daha önce kaygıya sebep olmuş durumlardan kaçınmasını azaltmak hedeflenir. Danışana kaygı belirtilerini tetikleyen durumlara karşı farklı tepki vermesi öğretilir. Terapi, sistematik duyarsızlaştırmayı ya da korkulan duruma kademeli olarak gerçek hayatta maruz kalmayı içerebilir. Sistematik duyarsızlaştırmada danışan, ürkütücü durumla baş etmeyi ve korkularıyla güvenli, rahat bir ortamda yüzleşmeyi öğrenir.