Çocuğum Okula Gitmek İstemiyor! Ne Yapmalıyım? Okul Fobisi

Okula giderken çocuğunuz her gün ağlıyorsa ve okula gitmek istemiyorsa, muhtemelen okul fobisi geliştirmiş olabilir. Çocuğunuz okula gitmeyi reddediyor ya da gidiyor ama gitmemek için çok direnç gösteriyor mu? Okula gitmemek için ağlıyor, yalvarıyor ya da öfke nöbetleri, meydan okuma, kaçınma davranışları gösteriyor mu? Okula gidiyor ama çok mutsuz ve şiddetli duygusal tepkiler gösteriyor mu? Bazen okul vaktine yaklaşıldığında baş ağrısı, boğaz ağrısı, çarpıntı, karın ağrısı, halsizlik veya mide bulantısı gibi fiziksel şikayetler yaşayıp bu şikayetler okulda başlayıp evde sona eriyor, hafta sonları ve tatillerde kayboluyorsa, çocuğunuzda okul reddi ya da okul fobisi olabilir.

Bir çocuk sıklıkla okula gitmeyi veya orada kalmayı reddettiğinde buna “okul reddi” denir. Bu durum, okuldan gelen bir korku yerine evden ayrılma konusundaki tereddüdün bir yansıması da olabilir.

Okul reddinin olası nedenleri

Okuldan kaynaklı faktörler: çocuğun en sevdiği bir öğretmenin değiştirilmesi, yeni bir okula taşınması, samimi bir arkadaşını kaybetmesi, öğretmenin olumsuz tutumu veya çocuğun okulda kendini başarısız hissetmesi.

Çocuktan kaynaklanabilecek faktörler: çocuğun benlik saygısının düşük olması ve akademik ya da sosyal talepleri kendisi için çok stresli hale getiren bir kişilik yapısı.

Aileden kaynaklanan faktörler: kaygılı anne ya da baba, mükemmeliyetçi ebeveyn tutumu, kardeş doğumu veya aile bireylerinden ayrılık.

Genel olarak okul reddi olan çocukların tatmin edici akademik yetenekleri olmasına rağmen, okul fobisi devam ederse akademik performansları bozulabilir. Okul reddiyle ilişkilendirilen kaygı belirtileri oldukça değişkendir; çocuk okula giderken normal davranabilir ya da bir gün belirtiler hızla düzelirken ertesi gün okula gitme zamanı geldiğinde yeniden ortaya çıkabilir. Okul reddi, zayıf ebeveyn disiplini, evde kuralların net olmaması ve çocuğun yaşadığı duygusal duruma ebeveynin yeterince eşlik edememesi durumlarında sık görülür. Aşırı kaygılı bir ebeveynin çocukla çatışma yaşamaktan kaçınması da okul reddine zemin hazırlayabilir.

Okul reddi/fobisi nasıl geçer, müdahale yöntemleri nelerdir

Okul reddi ve okul kaygısına etkili bir şekilde müdahale etmek için, alan uzmanlarının bu problemlerin altında yatan sebebi açıkça anlaması gerekir. Bazı çocuklarda tanı konulmamış anksiyete bozuklukları (OKB, sosyal fobi veya panik bozukluğu) olabilir; akran ilişkilerinde zorluk yaşıyor veya zorbalık mağduru olmuş olabilir. Kaygı uyandıran koşullar, belirtiler ve başetme stratejilerine ilişkin çocuğa, ebeveynlere ve öğretmenlere yönelik ayrıntılı görüşmeler, sorunu tanımlamak için oldukça yararlıdır.

Ayrıntılı bir değerlendirmenin ardından müdahale bireysel olarak yapılmalı; bilişsel davranışçı terapi, aile terapisi ve bunların uygun bir kombinasyonunu içeren bir müdahale planı hazırlanmalıdır. Kısa süreli okul reddinde tam gün okula hızlı bir dönüş yaklaşımı yararlı olabilirken, kronik ve uzun süredir devam eden okul reddinde kademeli olarak okula dönme (okul saatleri dışında okulu ziyaret etme, ardından bir ebeveynle birlikte okula gelme, zamanla yalnız gelmeyi sağlama) daha etkilidir.

Anne babaların, çocuğun okuldan kaçınmaya özendirilmesinin kısa ve uzun vadeli akademik ve sosyal dezavantajlarını anlaması, tutarlı bir disiplin uygulaması ve açık sınırlar belirlemesi önemlidir. Aile danışmanlığı, ebeveynlerin etkili bir kontrol uygulamasını ve sınırların yeniden düzenlenmesini sağlamada yararlıdır. Küçük çocukların okul kaygısına müdahalede ebeveynlerin seanslara katılması kritik önem taşır; çünkü çocuklar korkularının üstesinden gelmek için destek ve güvenceye ihtiyaç duyar, kaygılarını azaltmaya ihtiyaçları vardır ve ebeveynler bazen istemeden endişeli davranışları güçlendirebilir. Daha genç yaştaki çocuklar, kendilerini sakinleştirmelerine yardımcı olan bilişsel davranışçı stratejilerden yararlanır.

Kaygılı çocukların okul yerine evde kalmasına izin vermek kısa vadede kaygıyı azaltsa da, kaçınma davranışını pekiştirir. Bu nedenle ebeveynlerin çocuğun okula devam etmesi konusunda desteklenmesi ve teşvik edilmesi gerekir; çocuk okula gitmediğinde ebeveyn daha az kaygılandığı için bazen bu izni vermek, davranışın kronikleşmesine yol açabilir.

Okul reddi olan çocuklar için sistematik duyarsızlaştırma, gevşeme eğitimi, model alma ve sosyal beceri eğitimi gibi tekniklerden yararlanılır. Psikolojik danışma seanslarında çocuğun okul kaygısına neden olan düşünceleri tanıması ve bu düşüncelerle başetmesi amaçlanır; kaygı uyandıran algılar daha olumlu düşüncelerle karşılaştırılır. Sürece ek olarak, sorunun oluşmasına etki ettiği düşünülüyorsa aile danışmanlığı ile aile dinamikleri ele alınarak ebeveynin tutumlarında tutarlılık sağlanmaya, çocuğun özerklik kazanmasına ve ebeveynin kaygısının azaltılmasına çalışılır.

Okul reddi ve fobisini azaltmak için öneriler

• Çocuğunuz okula gitmeyi reddetmeye başlarsa, okul danışmanıyla veya bir psikologla görüşme ayarlayın.
• Okula gitmek istemediği için çocuğunuzu utandırmayın veya tehdit etmeyin.
• Çocuğunuzun olumsuz duygularını göz ardı etmeden, okulun olumlu yönlerinden bahsedin.
• Sorunu ele almak için çocuğunuzun öğretmeni ve okul rehber öğretmeniyle görüşme ayarlayın.
• Arkadaş edinmekte zorlanıyorsa, zevk alacağı yeni etkinlikler bulmasına yardımcı olun.
• Sabah ve akşam rutinlerini (aynı saatte kalkma, yemek yeme, uyuma gibi) oluşturun ve sözlü yönergelerinizi kısa ve net tutun.
• Okul reddinde ebeveyn, rehber öğretmen ve sınıf öğretmeninin birlikte çalışması önemlidir.
• Çocuğunuzun sizin kaygılandığınızı görmemesine özen gösterin.
• Çocuğunuzu korkularını paylaşmaya cesaretlendirin, ancak durumu sürekli gündemde tutmayın.
• Okulun ilk günlerinde çocuğun yakınında kısa süreliğine durmak faydalı olabilir, ancak bunu her gün ve uzun süre yapmak kaygıyı artırabilir.
• Tutarlılık önemlidir; çocuğun bir gidip bir gitmemesi durumu daha da zorlaştırabilir.
• Çocuğunuzun okul kaygısıyla birlikte gelen bedensel yakınmalarına aşırı dikkat çekmeyin, dikkatini mümkünse başka yönlere çekin.
• Okula özgü bir kaygı kaynağına çözüm bulunamıyorsa, okul ya da sınıf değişikliği de düşünülebilecek bir seçenektir.
• Tüm bu adımları bir uzman eşliğinde planlayın; gerekli durumlarda uzman bir psikoloğa başvurmaktan çekinmeyin.