Asperger Sendromu: Sosyal İletişim Bozukluğu Belirtileri Nelerdir?

Çocuğunuzda Asperger sendromu olup olmadığını merak ediyorsanız, aşağıdaki belirtiler size fikir verebilir.

Çocuğunuzda hangi belirtiler dikkat çekmeli

Çocuğunuz sosyal ilişkileri ve kuralları bir türlü öğrenemiyor, bir iki konuyla sınırlı ama derin bir ilgi alanına sahip (örneğin dinozorlar, uzay gibi) ve bu ilgi alanı dışındaki hiçbir konuya ulaşılamıyorsa, ilgilendiği etkinlikten koparma girişimleri krizle sonuçlanıyorsa, “böyle yaparsam babam kızar, annem üzülür” gibi sosyal çıkarımlar yapamıyorsa, asi, inatçı, koleksiyoncu, titiz, dakik ve çeşitli takıntıları varsa, yalan ve hileden anlamıyor kadar safsa, rutininin değişmesinden nefret edip yeni ortamlara uyum sağlamakta güçlük çekiyorsa, bazı eşyalarına takıntılı bir şekilde saatlerce oynama davranışı gösteriyorsa, yaşının üstünde gelişmiş bir dil becerisiyle “küçük bir profesör” gibi konuşuyorsa, ortak dikkati odaklamakta zayıfsa, beden dilini okumakta ve karşılıklı konuşma sürdürmekte zorlanıyorsa, alışılmadık beden duruşu ve yüz ifadelerine sahipse, motor gelişimi yaşıtlarına göre geriyse, empati kurma ve arkadaşlık becerisinde eksiklik varsa, güçlü ışık, yüksek ses veya belirli dokunuşlar gibi duyusal uyaranlara aşırı duyarlıysa, çocuğunuzda Asperger sendromu olabilir.

Asperger sendromunun genel özellikleri

Sosyal iletişim bozukluğu olan kişilerin mantıksal zekaları çok yüksek olmasına rağmen, sosyal zeka ve sosyal iletişim becerilerini öğrenme ve kullanmada oldukça yetersizdirler. Bu kişilerin çoğu normal zeka düzeyine ve dil konuşma becerisine sahiptir; birkaç dili aynı anda konuşabilir, karmaşık matematik ve fizik teorilerini anlatabilir, ancak arkadaşlık kurmada, insan ilişkilerini yürütmede ve ortak dikkat gerektiren diyalogları sürdürmede oldukça zorlanırlar. İnsanların niyetlerini, sıcak davranıp davranmadıklarını veya kendilerini sevip sevmediklerini anlayamayabilirler, bu yüzden istismara açık olabilir ve kolayca dışlanabilirler.

Çocukluk çağı belirtileri

Yaşıtlarının oynadığı hayali ve sembolik oyunları oynayamazlar; örneğin bebeğine mama yedirme veya bir tahta parçasını silah olarak kullanma gibi rol oyunlarına girmezler. “Büyümüş de küçülmüş” bir edaları vardır, konuşmaları karşılıklı olmaktan uzak, uzayıp giden tekrarlara dönüşebilir. Soyut yargıları ve mecazları anlamakta zorluk çekerler, sözleri gerçek anlamıyla algılarlar. Esprileri anlamakta güçlük çektikleri için espri yapmayı sevmezler. Görsel motor koordinasyonları zayıftır ve el becerilerinde sorun yaşayabilirler. Belli tür ve renklerdeki nesneleri toplama gibi takıntıları olabilir, dinozor türleri veya uzay gibi konularda çok derinlemesine bir ilgi geliştirebilirler.

Alışkanlıklarından kolay kolay vazgeçmez, rutin bir yaşam sürerler. Duygular arası geçiş hızlıdır, öfkeliyken bir anda sakinleşip gülebilir ya da neşeliyken hüzünlenebilirler. Empati kurma konusunda ciddi sorun yaşarlar ve başkalarının beden dilini yorumlayamazlar, ancak zamanla üstün taklit yetenekleriyle bu duyguları taklit etmeyi öğrenebilirler. Zeka düzeylerinde genel olarak sorun yoktur, hatta üstün zekaya sahip olanların sayısı fazladır; güçlü hafıza, yabancı dil öğrenme yatkınlığı, matematik veya elektronik konularında uzmanlık gibi farklı alanlarda üstün yetenekli olabilirler.

Temel sorunlarının başında iletişim yetersizliği ve sosyal uyum güçlüğü gelir. Konuşmalarında dil gelişimi açısından sorun yoktur, ancak iletişim kurmada ve sürdürmede zorlanırlar; genellikle ortak dikkat gerektiren grup ilişkilerinden kaçınırlar. Aslında sosyal ilişkiler konusundaki eksikliklerinin çoğunlukla farkındadırlar.

Asperger sendromu başka durumlarla karışabilir mi

Özellikle öğrenme güçlüğü, uyum sorunları, gelişim geriliği, sosyal fobi ve dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğuyla karışabilir, ancak bunlar zaten Asperger sendromunun bir parçası da olabilir. Ayırt etmek için alanında uzman birinin değerlendirmesi önemlidir.

Asperger sendromu olan çocukların eğitimi

Sosyal iletişim bozukluğunun kesin bir tedavisi yoktur, ancak bu çocuklar etkili bir eğitimle sorunlarının çoğuyla başedebilir. Anne ve baba sürekli destek olmalı, çocuklarına başkalarının perspektifini anlayabilecekleri, sosyal ipuçlarını okuyabilecekleri alıştırmalarla yardımcı olmalıdır. Mecazi ve dilin sosyal kullanımına yönelik eğitimler, sosyal beceri kazandırma çalışmaları ve özgüveni geliştirmeye yönelik sportif etkinlikler faydalı olur. Birlikte kitap okuma, olayları tahmin etme, karakterlerin duygularını yorumlama gibi egzersizler önemlidir. Ailenin, çocuğa hangi durumda nasıl davranacağını, sorun yaratabilecek durumları önceden tanıtarak öğretmesi faydalıdır.

Yetişkinlik döneminde kendilerine uygun iş bulabilir ve yönlendirildikleri takdirde çalışabilirler; yüz yüze diyalog, grup çalışması veya zaman baskısı gerektirmeyen rutin işlerde başarılı olabilirler, ancak mülakat gerektiren işlerde zorlanabilirler. Katı kurallara ve rutine bağlı olmaları, olumlu alışkanlıklar edinmede kullanılabilecek bir özellik olabilir. Matematik, yazılım, kodlama, astronomi veya müzikle ilgilenmelerine yardımcı olmak, yaşayacakları zorluğu ciddi ölçüde hafifletebilir.

Asperger sendromu ile otizm arasındaki farklar

Asperger sendromu, önceleri “yüksek fonksiyonlu” otizmin daha hafif bir türü olarak tanımlanmıştır. DSM-5’te Asperger sendromu otizmin bir alt grubu olmaktan çıkıp “sosyal iletişim bozukluğu” olarak sınıflandırılmıştır. Otizmde birey kendi dünyasında yaşarken, Asperger sendromlu kişi bizim dünyamızda kendi kurallarıyla bir yaşam sürdürür. Asperger sendromunu ayıran en temel özellik, dil ve konuşma ile zeka sorununun hemen hemen hiç görülmemesidir; bebeklikten itibaren gramere uygun konuşabilirler. Asperger sendromlularda motor beceriksizlik ve el-göz koordinasyon bozukluğu görülebilirken, otistik bireylerde el becerileri genellikle daha iyi gelişir. Asperger sendromlu kişiler otistik bireylere oranla daha sosyaldir ve iletişim için isteklidir, ancak nasıl davranacaklarını bilemedikleri için yaklaşımları genellikle insanları uzaklaştırabilir.

Asperger sendromunu konu alan bazı film ve diziler arasında “Benim Adım Khan”, “Sherlock Holmes” dizisi, “Adam” ve “Mary ve Max” sayılabilir. Asperger sendromlu olduğu düşünülen bazı tanınmış isimler arasında Anthony Hopkins, Ludwig Wittgenstein, Albert Einstein, Celal Şengör ve Sir Isaac Newton gösterilmektedir.