Takıntı Hastalığı (Obsesif-Kompulsif Bozukluk) Belirtileri Nelerdir?

Takıntı-zorlantı bozukluğu (obsesif-kompulsif bozukluk), takıntıların (obsesyonların), zorlantıların (kompulsiyonların) ya da her ikisinin birlikte varlığıyla kendini gösteren bir rahatsızlıktır. Aşağıda bu bozukluğun tanı kriterleri ve temel özellikleri yer almaktadır.

Takıntılar (Obsesyonlar) Nedir?

Takıntılar aşağıdaki iki özellik ile tanımlanır:

• Kimi zaman zorla ve istenmeden geliyor gibi yaşanan, çoğu kişide belirgin bir kaygı ya da sıkıntıya neden olan, yineleyici ve sürekli düşünceler, itkiler ya da imgeler.
• Kişi bu düşüncelere, itkilere ya da imgelere aldırmamaya ya da bunları baskılamaya çalışır ya da bunları başka bir düşünce veya eylemle etkisizleştirme (bir zorlantıyı yerine getirerek) girişimlerinde bulunur.

Zorlantılar (Kompulsiyonlar) Nedir?

Zorlantılar aşağıdaki iki özellik ile tanımlanır:

• Kişinin takıntısına tepki olarak ya da katı bir biçimde uyulması gereken kurallara göre yapmaya zorlanmış gibi hissettiği yinelemeli davranışlar (örneğin el yıkama, düzenleme, denetleyip durma) ya da zihinsel eylemler (örneğin dinsel değeri olan sözler söyleme, sayı sayma, sözcükleri sessiz bir biçimde yineleme).
• Bu davranışlar ya da zihinsel eylemler, yaşanan kaygı ya da sıkıntıdan korunma veya bunları azaltma ya da korkulan bir olay ya da durumdan sakınma amacıyla yapılır. Ancak bu davranışlar, etkisizleştireceği ya da korunulacağı tasarlanan durumlarla gerçekçi bir biçimde ilişkili değildir ya da açıkça aşırı bir düzeydedir.

Küçük çocuklar bu davranışlarının ya da zihinsel eylemlerinin amaçlarını dile getiremeyebilirler.

İşlevsellik Üzerindeki Etkisi

Takıntılar ya da zorlantılar kişinin zamanını alır (örneğin günde bir saatten çok zamanını alır) ya da klinik açıdan belirgin bir sıkıntıya ya da toplumsal, işle ilgili alanlarda ya da önemli diğer işlevsellik alanlarında işlevsellikte düşmeye neden olur.

Takıntı-zorlantı belirtileri, bir maddenin (kötüye kullanılabilen bir madde, bir ilaç) ya da başka bir sağlık durumunun fizyolojiyle ilgili etkilerine bağlanamaz.

Ayırıcı Tanı

Bu bozukluk, başka bir ruhsal bozukluğun belirtileriyle daha iyi açıklanamaz. Örneğin yaygın kaygı bozukluğundaki aşırı kuruntular, beden algısı bozukluğundaki dış görünümle aşırı uğraşma, biriktiricilik bozukluğundaki sahip olduklarını elden çıkarmakta güçlük çekme, trikotillomanideki saç yolma, deri yolma bozukluğundaki derisini yolma, basmakalıp davranış bozukluğundaki basmakalıp davranışlar, yeme bozukluklarındaki törensel yeme davranışı, madde ile ilişkili bozukluklardaki maddeleri veya kumarı düşünüp durma, hastalık kaygısı bozukluğundaki bir hastalığının olduğunu düşünüp durma, cinsel sapkınlık bozukluklarındaki cinsel itkiler, yıkıcı bozukluklardaki dürtüler, yeğin depresyon bozukluğundaki suçlulukla ilgili düşünsel uğraşlar, şizofreni açılımı kapsamındaki düşünce sokulması ya da sanrısal uğraşlar veya otizm açılımı kapsamındaki yinelemeli davranış örüntüleri ile karıştırılmamalıdır.

İçgörü Düzeyleri

Takıntı-zorlantı bozukluğunda içgörü düzeyi kişiden kişiye değişir:

• İçgörüsü iyi ya da oldukça iyi: Kişi, takıntı-zorlantı bozukluğu inanışlarının kesinlikle ya da olasılıkla gerçek olmadığının ya da gerçek olabileceğinin ya da olmayabileceğinin ayrımındadır.
• İçgörüsü kötü: Kişi, takıntı-zorlantı bozukluğu inanışlarının olasılıkla gerçek olduğunu düşünür.
• İçgörüsü yok / sanrısal inanışlar: Kişi, takıntı-zorlantı bozukluğu inanışlarının gerçek olduğuna kesin olarak inanmaktadır.