OKB Tedavisi, Takıntı Hastalığı Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

OKB, diğer adıyla obsesif kompulsif bozukluk, halk arasında daha çok “takıntı hastalığı” ya da “temizlik hastalığı” olarak bilinen psikolojik kökenli bir bozukluktur. OKB bir kaygı bozukluğudur ve temelinde kaygı yatar.

OKB Nedir?

OKB’de ilk başta obsesyon, yani kurtulmayı bir türlü başaramadığımız tekrarlayıcı düşünceler kendini gösterir. Daha sonra bizi rahatsız eden bu düşüncelerden kurtulmak için bir takım davranışlarda bulunarak geçici olarak kendimizi rahatlatırız. Zihnimize yapışıp sürekli hücum eden bu düşünceleri uzaklaştırmak ya da verdikleri sıkıntıyı azaltmak için tekrar tekrar yapmak zorunda hissedilen eylemlere kompulsiyon denir.

Bu, susuzluğunu gidermek isteyen birinin deniz suyu içerek susuzluğunu gidermeye çalışmasına benzer: susadıkça içer, içtikçe susar. Çünkü kaygıyı uzaklaştırmaya çalıştığımız her eylem geçici bir rahatlama sağlar, ama bu rahatlama her seferinde hissedilen huzursuzluğu bir dahaki sefere daha da artırarak kısır bir döngüye neden olur. OKB, uzman bir psikolog ya da psikoterapist eşliğinde tedavi edilmezse kişi bu döngüden tek başına çıkamaz.

Obsesif kompulsif bozuklukta kişi, eylemlerinin anlamsız ve mantık dışı olduğunun farkındadır ama kendini bu davranışları sergilemekten alıkoyamaz. OKB tedavi edilmezse bu durum kişide daha fazla anksiyete yaratır ve zamanla başkalarının yardımına bağımlı olmaya kadar gidebilir.

Obsesyon ve Kompulsiyon Nedir?

Obsesyonlar, kafamızın içinde dönüp duran, bir türlü kurtulamadığımız düşüncelerdir. Kişiden kişiye değişiklik gösterebilirler: bazıları kirlenme ve mikrop kapma korkusu yaşarken, bazıları düzensiz nesnelerden huzursuz olur, bazıları prizleri ve kapıları açık unuttuğu kaygısını taşır. Zihnimizde istemsizce beliren ve uzaklaştırmaya çalıştığımızda gitmeyen her düşünce obsesyon olarak nitelendirilebilir.

Kompulsiyonlar ise bu obsesyonları rahatlatmak ya da onlardan kurtulmak için yapmak zorunda hissettiğimiz eylemlerdir. Bunlar açık, gözlenebilen bir davranış olabileceği gibi (kapının kapalı olup olmadığını kontrol etmek gibi) gizli bir zihinsel süreç de olabilir (zihinde belirli bir cümleyi tekrarlamak gibi). Evdeki eşyaları sürekli düzeltmek, elleri sık sık yıkamak, mikrop kapmamak için aşırı hijyenik olmaya çalışmak ya da kapıları sürekli kontrol etmek kompulsiyona örnektir.

Birçok kişi bu tür zorlantılı davranışları yapmakta, ancak bunlar günlük hayatı kısıtlamadığı ve kişiyi çok fazla zora sokmadığı sürece bir sorun olarak algılanmaz. Genelde sorun, kişinin başka biriyle kurduğu iletişim sürecinde karşıdaki kişinin rahatsızlığını ifade etmesiyle ya da kişinin bu rahatsızlığı kendisinin fark etmesiyle başlar. Birçok kişi OKB tedavisi için destek arayışına bu noktadan sonra girer.

Obsesyon Türleri ve Kompulsiyon Çeşitleri

Obsesyonlar genel olarak şu başlıklarda kategorize edilebilir: saldırganlık, kirlenme, kuşku, cinsellik, simetri ve düzen, dinsel içerik, somatik (bedensel) obsesyon.

Kompulsiyon çeşitleri ise şunlardır: temizleme, kontrol etme, düzenleme, tekrarlama, sayma ve diğer kompulsiyonlar.

Bunlar arasında özellikle hastalık takıntısı kişileri ciddi derecede zorlar. Bu kişiler bedenlerindeki küçük değişiklikleri sürekli dinler ve en kötü ihtimale yorabilirler; internette kendi semptomlarını aradıklarında okudukları bilgilerle durum psikolojik olarak daha da kötüleşebilir.

OKB’li Kişilerin Düşünce Kalıpları

OKB’si olan kişiler kendilerini temelde yetersiz ve çaresiz olarak algılarlar. Bu inançlar yüzünden kötü bir şeyin gelmesini önlemeye çalışırlar, ama yaptıkları şey genellikle korktukları şeyin gerçekleşmesine neden olur ve işlevlerini yerine getiremez hale gelirler.

OKB’li kişiler kendilerinden ve başkalarından çok fazla şey bekler, koydukları standartlar gerçekçi olmayabilir. Kontrollü olmak temel motivasyonlarıdır ve duygularını da kontrol etmeye çalıştıkları için öfkelerini pek fazla ifade edemezler. Genelde “kontrolü elde tutmalıyım”, “her şeyi mükemmel yapmalıyım”, “her şey benim söylediğim şekilde yapılmalıdır” gibi inançlarla kendilerini sınırlarlar. Hata yapma, yetersiz olma, kontrolü kaybetme ve başarısız olma gibi korkulara sahiptirler.

OKB’de tipik düşünce kalıpları şöyledir: bir eylemle ilgili düşünmek onu yapmak gibidir, bir düşünceyi önlemeye çalışmamak o düşüncenin konusu gerçekleştiğinde ortaya çıkacak zararı istemekle aynı anlama gelir, kişi düşüncelerini her zaman kontrol edebilmelidir. Sık görülen yorumlar arasında “bu konuyla ilgili düşünmek kaygı yaratır”, “düşünmek gerçekleşme şansını artırır” ve “eğer önemli olmasaydı bu kadar fazla düşünmezdim” gibi ifadeler yer alır.

Sıklık ve Risk Faktörleri

Obsesif kompulsif hastaların yaklaşık yüzde 20-30’unda ağırlıklı ya da tek sorun obsesyonlardır. Gelişme riskini artıran faktörler arasında yüksek ahlaki standartlar, düşünce-eylem aynılığı ve sorumluluk konusundaki özel bilişsel eğilimler, depresyon ve anksiyete yer alır.

OKB Tedavisi

Korkularla yüzleşmekten kaçmak, OKB’yi kronikleştiren temel davranış kalıbıdır. Bu korkular, hiçbir zaman gerçekleşmeyecek ihtimalleri düşünmenin getirdiği kaygılarla güçlenir ve korkulan düşüncelerden kaçmak için geliştirilen kaçınma davranışları sinsi bir şekilde alışkanlığa dönüşür.

OKB tedavisinde temel değişim faktörü, danışanı güvenli bir şekilde bu korkularla yüzleştirmektir; buna maruz bırakma terapisi denir. Maruz bırakma terapisinde OKB’li danışan, korktuğu ve kaçındığı her şeyle güvenli ve kademeli şekilde yüzleştirilir.

Takıntılı düşüncelerden kurtulmanın yolu, onlardan kurtulmaya çalışmak değildir; çünkü kurtulmaya çalıştıkça bu düşünceler daha da güçlenir ve kronikleşir. Odaklanılmayan düşünceler kaybolup giderken, odaklanılan düşünceler zihinde büyümeye devam eder. Bunlardan kurtulmaya çalışmak, ilgiyi onlar üzerinde topladığı için daha da büyümelerine neden olur ve sonu gelmeyen bir kısır döngü oluşturur.

Bu döngüden çıkabilmek için OKB tedavisinde zihin, bir hava alanı olarak ele alınır: zihinden geçen her düşünce, bu hava alanına iniş kalkış yapan bir uçak gibidir. Kişi orada, gitmek istediği belirli bir uçağı bulmak için bulunur; hava alanına inen ve kalkan diğer uçakların programını kişi belirlemez. Bu yaklaşımla kişi, kendisiyle ilgisi olmadığını fark ettiği düşünceleri görmezden gelmeyi öğrenir ve daha enerjik, dikkatli ve huzurlu hissetmeye başlar.

OKB tedavisi sonucunda obsesyonlarla savaşmayı bıraktığınızda ve bu kaygılara direnmeyi bıraktığınızda, OKB’nin de sizinle uğraşmayı bıraktığını fark edersiniz. OKB tedavisinde maruz bırakma, bilişsel davranışçı terapi, analitik psikoterapi, EMDR ve hipnotik yeniden işlemleme gibi teknikler, danışanın durumuna göre bütüncül bir bakış açısıyla uygulanabilir.

Ankara’da OKB tedavisi için psikolog ve psikoterapist arayışındaysanız, 19 yıllık deneyimiyle Psikoterapist Dr. Hüseyin Doğan’dan destek alabilirsiniz.