Psikologa mı Yoksa Psikiyatriste mi Gitmeliyim?

Ruh sağlığı alanındaki uzmanları tanıtmak, bu yazının amacını oluşturmaktadır: psikolog ve psikiyatrist farkı nedir, hangisini seçmeliyiz, doğru adres neresidir?

Ülkemizde ruh sağlığı alanında çalışan mesleklerin genel kabul görmüş bir görev tanımı bulunmamaktadır, bu yüzden günlük uygulamalarda görev alanları ve sınırlarıyla ilgili karmaşalar yaşanmaktadır. Ruh sağlığı hizmetlerinin yürütülmesinde psikiyatrist, psikolog, klinik psikolog ve psikolojik danışman gibi meslek grupları rol alır.

Psikiyatrist ile psikoloğun farkları

Ruh sağlığı hizmetlerini üç grupta incelemek faydalı olacaktır. Birincisi, bir ruhsal hastalığı olanlara yönelik hizmettir; bunun bir psikiyatri hekimi tarafından ya da onun denetiminde bir ekip tarafından verilmesi gerekir. İkincisi, kişilerarası ilişkilerde sürekli sorun yaşanmasına yol açan bir kişilik yapısı olanlara verilecek hizmettir; bunun uzun süreli ve yapılandırılmış bir eğitim almış uzman psikolog ya da klinik psikolog tarafından, gerektiğinde bir psikiyatri hekiminin denetiminde yürütülmesi gerekir. Üçüncüsü, bu iki gruba girmeyen ama psikolojik danışmaya, rehberliğe, kendini tanımaya ve kişilerarası ilişkileri geliştirmeye ihtiyaç duyanlara verilecek hizmettir; bu, psikolojik danışmanlık eğitimi almış psikiyatrist, psikolog ve psikolojik danışmanlar tarafından verilebilir. Ruhsal hastalığı (depresyon, şizofreni, OKB gibi) olanlara psikiyatri hekiminin denetimi olmaksızın psikologların ve psikolojik danışmanların kendi başlarına müdahalede bulunma yetkisi ülkemizde bulunmamaktadır.

Hangi üniversite programından mezun olmak gerekir

• Psikiyatri uzmanı: Tıp Fakültesi (6 yıl temel tıp eğitimi, 4 yıl uzmanlık).
• Çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı: Tıp Fakültesi (5 yıl temel tıp eğitimi, 5 yıl uzmanlık).
• Psikolog: Edebiyat Fakültesi, Fen-Edebiyat Fakültesi veya İnsani Bilimler Fakültesi Psikoloji Bölümü.
• Rehber öğretmen / Psikolojik danışman: Eğitim Fakültesi veya Eğitim Bilimleri Fakültesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Programı.
• Psikiyatri hemşiresi: Hemşirelik Fakültesi veya Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü.

Psikiyatrist nedir, ne iş yapar

Ülkemizde psikiyatri hekimleri, tıp fakültesinden mezun olduktan sonra 4 ya da 5 yıl süren uzmanlık eğitimi alan hekimlerdir. Hem bedensel hem ruhsal hastalıkların tanısı ve tedavisi konusunda bilgi sahibidirler ve ruhsal hastalıklara tanı koyma, tedavi etme yetkisine sahiptirler. Halk arasında psikiyatristlerin yalnızca ilaçla tedavi yaptığına dair yanlış bir inanç bulunur; oysa psikiyatristler ruhsal sorunları hem ilaçla hem psikoterapiyle iyileştirme bilgi ve becerisine sahiptir.

Psikolog kime denir, ne iş yapar

Ülkemizde edebiyat ya da fen-edebiyat fakültelerinin psikoloji bölümlerinden mezun olanlar “psikolog” unvanı alır. Ancak bu fakültelerde ruhsal hastalığı olan kişilerin tanı ve tedavisiyle ilgili eğitim verilmez; psikologlar üniversiteden mezun olduklarında kendi başlarına sağlık kurumlarında psikolojik sorunlara müdahale edemezler (1928 tarihli 1219 sayılı kanun gereği). Sağlık kurumlarında psikolojik sorunları olanlara yardımda bulunabilmek için psikologların klinik psikoloji alanında yüksek lisans ya da doktora eğitimini tamamlayıp “klinik psikolog” unvanı alması gerekir. Psikolojinin klinik psikoloji dışında sosyal psikoloji, endüstri ve örgüt psikolojisi, gelişim psikolojisi, okul psikolojisi gibi birçok alt disiplini vardır; psikologlar sağlık alanı dışında bu alanlarda bağımsız olarak çalışabilir.

Psikolojik danışman kimdir, ne iş yapar

Psikolojik danışma, kişinin kendini anlaması, farkındalık kazanması, problemlerini tanımlaması, kararlar alması ve çevresiyle sağlıklı bir iletişim kurması için uzman kişilerce verilen profesyonel bir yardım sürecidir. Psikolojik danışmanların hizmet verdiği kişiler “hasta” değil “danışan” olarak adlandırılır. Ülkemizde eğitim fakültelerinin psikolojik danışmanlık ve rehberlik (PDR) bölümünden mezun olanlar psikolojik danışman, rehber öğretmen ve pedagog kadrolarında görev yapabilir; müfredatlarının yüzde 70’i psikoloji programıyla ortaktır. PDR ve psikoloji mezunları, klinik psikoloji alanında yüksek lisans yapmadıkça hastanelerde klinik psikolog olarak atanamaz.

Psikoloğa mı, psikolojik danışmana mı yoksa psikiyatriste mi gitmeliyim

Aile içi iletişim sorunları, eşler arası sorunlar, ergenlik gibi gelişim süreçlerinin doğası gereği yaşanan çatışmalar, ekonomik krizlerin yarattığı stres, kişilik sorunları gibi bireyin psikolojik durumunu olumsuz etkileyen ama hastalık olarak değerlendirilemeyen problemler için, alanında yetişmiş psikolog ve özellikle psikolojik danışmanlar daha etkili ve verimli hizmet sunabilir. Türkiye’de yaklaşık 2100 psikiyatrist bulunmaktadır ve 80 milyonluk bir ülkede ruh sağlığı hizmetlerine olan talep yalnızca psikiyatri uzmanlarıyla karşılanamaz; poliklinik yoğunluğu nedeniyle ayrılan süre genellikle kısıtlıdır.

Bir psikiyatriste gitmenin en büyük avantajı, tıp doktoru olarak duygusal veya davranışsal semptomlara neden olabilecek temel tıbbi problemleri veya ilaç etkilerini değerlendirebilmesidir. Majör depresyon, bipolar bozukluk veya şizofreni gibi ciddi ruh sağlığı sorunlarında psikiyatristler ilk başta tercih edilmelidir. Daha az şiddetli ruh sağlığı sorunları yaşayanlar, özellikle ilaç kullanmaktan çekiniyorlarsa öncelikle psikolog ya da psikolojik danışman seçeneğini değerlendirebilir.

Klinik psikologlar, bilim ile uygulama alanındaki bilgi ve becerilerini bir araya getirerek kişilerin, ailelerin ve grupların psikolojik sağlığını korumak ve iyileştirmek amacıyla çalışır; görev alanları basit uyum sorunlarının önlenmesinden ciddi uyum sorunlarına kadar uzanır. Klinik olarak depresyona maruz kalmış biri ilaçtan fayda görebilirken, fobisi olan biri bir psikologdan daha etkili yardım alabilir; birçok durumda bu alan uzmanlarının birlikte çalışması daha etkili sonuç verir.

Hem psikolog ve psikolojik danışmana hem de psikiyatri uzmanına giderken dikkat etmeniz gereken en önemli şey, güven ve gizlilik temelinde samimiyete dayalı bir kişilerarası ilişki kurup kurmadıklarıdır.